Nga Ben Apolloni

Phantom Thread (2017), me regji të Paul Thomas Anderson dhe me Daniel Day-Leëis, Vicky Krieps dhe Lesley Manville në rolet kryesore, është film që në pamje të parë flet për modën, elegancën dhe dashurinë. Por, nën sipërfaqen e tij të rafinuar, filmi zhvillon një histori shumë më të errët dhe më komplekse: një studim mbi pushtetin, kontrollin, varësinë dhe mënyrën se si dashuria mund të marrë forma të pazakonta.

Në qendër të filmit është Reynolds Ëoodcock, një stilist i famshëm londinez, perfeksionist dhe obsesiv, jeta e të cilit është ndërtuar mbi rituale dhe kontroll. Ai kontrollon gjithçka: veshjet, punën, shtëpinë, marrëdhëniet dhe njerëzit që e rrethojnë. Për Reynolds-in, çdo gjë duhet të jetë në vendin e vet.

Por ky perfeksion fsheh një dobësi të madhe: ai nuk di të jetojë jashtë kontrollit.

Reynolds është mjeshtër i krijimit të bukurisë, por nuk di të krijojë intimitet.

Kur Reynolds takon Almën, një kameriere të re, duket sikur kemi përpara një histori të njohur: një burrë i fuqishëm dhe një grua që hyn në botën e tij. Alma bëhet modelja, muza dhe partnerja e tij. Por shumë shpejt kuptojmë se ajo nuk ka ardhur për t’u nënshtruar. Ndryshe nga gratë e tjera në jetën e Reynolds-it, Alma nuk e adhuron atë. Ajo e sfidon. Dhe pikërisht këtu fillon ndryshimi i marrëdhënies së tyre.

Alma kupton diçka që të tjerët nuk e kanë kuptuar: Reynolds ka nevojë për kontroll, por në të njëjtën kohë ka nevojë që dikush t’ia marrë atë kontroll. Kjo është kontradikta që e mban gjallë marrëdhënien e tyre.

Helmi si formë dashurie

Një nga elementet më të pazakonta të filmit është përdorimi i kërpudhave helmuese.

Alma i përgatit Reynolds-it omëlet me kërpudha që e bëjnë të sëmuret. Por ajo nuk e bën këtë për ta shkatërruar. Përkundrazi, sëmundja e detyron Reynolds-in të heqë dorë nga kontrolli dhe të bëhet i pambrojtur. Kur ai është i sëmurë, nuk është më stilisti i famshëm. Nuk është më autoriteti. Është thjesht një njeri që ka nevojë për dikë. Dhe Alma e kupton se dobësia është rruga drejt intimitetit.

Në një marrëdhënie tradicionale, sëmundja është diçka që duhet shmangur. Në marrëdhënien e tyre, ajo bëhet një ritual intimiteti. Alma e helmon Reynolds-in për ta afruar me veten.

Këtu qëndron edhe një nga paradokset më të bukura të filmit.

Në fillim, Reynolds është stilisti dhe Alma është modeli i tij. Ai e vesh, e formëson dhe e fut në botën e vet. Por gradualisht raporti përmbyset. Alma fillon ta “dizajnojë” Reynolds-in. Ajo zbulon se çfarë i duhet atij për të qenë i lumtur: jo një jetë perfekte, por mundësia për të humbur kontrollin. Kështu, filmi shndërrohet në një luftë të heshtur mes dy formave të pushtetit. Reynolds ka pushtet social, ekonomik dhe artistik. Alma ka një pushtet tjetër: pushtetin emocional. Ai mund ta kontrollojë hapësirën përreth saj, por ajo mund të kontrollojë botën e tij të brendshme.  Prandaj marrëdhënia e tyre nuk mund të përkufizohet thjesht si një marrëdhënie mes një dominuesi dhe një viktime. Ajo është një përballje mes dy njerëzve që gradualisht zbulojnë dobësitë e njëri-tjetrit.

Një rol të veçantë ka Cyril, motra e Reynolds-it, e interpretuar shkëlqyeshëm nga Lesley Manville. Cyril është motra, menaxherja dhe njëkohësisht rojtare e sistemit që Reynolds ka ndërtuar. Ajo e njeh shumë mirë vëllanë e saj. E di se ai është arrogant, obsesiv dhe i vështirë, por e di gjithashtu se çfarë i nevojitet. Në fillim Alma duket si një kërcënim për këtë sistem. Por me kalimin e kohës, Cyril e kupton se Alma mund të jetë pikërisht personi që Reynolds ka pasur nevojë të takojë. Në njëfarë mënyre, Cyril kujdeset për botën e jashtme të Reynolds-it, ndërsa Alma fillon të kujdeset për botën e tij të brendshme.

Moda si metaforë

Moda në Phantom Thread nuk është thjesht dekor. Ajo është metaforë për kontrollin.

Reynolds krijon fustane për gratë, por në njëfarë mënyre përpiqet edhe t’i krijojë ato sipas vizionit të tij. Ai i vesh, i formëson dhe i vendos në një sistem estetik të përsosur. Por Alma refuzon të jetë thjesht një tjetër krijim i tij. Dhe pikërisht këtu ndodh përmbysja më interesante e filmit: Në fillim Reynolds është stilisti. Në fund Alma bëhet stilistja e Reynolds-it. Ajo zbulon “modelin” që i përshtatet atij. Reynolds duhet të jetë i pambrojtur që të mund të dashurojë.

Filmi l të kuptohet se obsesionet e Reynolds-it kanë rrënjë në fëmijërinë dhe marrëdhënien e tij me nënën. Figura e nënës është e lidhur me kujtesën, humbjen dhe frikën. Për këtë arsye, Reynolds duket sikur gjithë jetën përpiqet të krijojë një botë ku asgjë të mos prishet më. Moda dhe perfeksionizmi bëhen mburojë kundër kaosit. Por dashuria e vërtetë nuk është perfekte. Dashuria është kaos. Dhe Alma e sjell pikërisht atë kaos në jetën e Reynolds-it.

Paul Thomas Anderson dhe Hitchcock-u

Në Phantom Thread ndihet një ndikim i fortë i Alfred Hitchcock-ut: obsesioni, kontrolli, erotizmi i fshehtë, marrëdhënia mes burrit dhe gruas dhe tensioni psikologjik që rritet gradualisht. Por Anderson e çon këtë ide në një drejtim tjetër.

Në shumë filma të Hitchcock-ut pyetja është nëse personazhi do të arrijë të shpëtojë nga obsesioni.Në Phantom Thread pyetja është më e pazakontë: Po sikur obsesioni të jetë pikërisht mënyra e tyre për të dashuruar? Dhe kjo e bën filmin veçanërisht interesant.

Daniel Day-Leëis dhe Vicky Krieps

Daniel Day-Leëis ndërton një Reynolds Ëoodcock jashtëzakonisht kompleks. Ai nuk luan thjesht një burrë arrogant, por një njeri që ka frikë nga humbja e kontrollit.

Në skenat kur Reynolds sëmuret, ndryshon krejtësisht energjia e personazhit. Nga njeriu që thotë në mënyrë të heshtur “unë kontrolloj gjithçka”, ai shndërrohet në dikë që ka nevojë për tjetrin.

Vicky Krieps, ndërkohë, i jep Almës një forcë të jashtëzakonshme pikërisht përmes qetësisë. Ajo nuk bëhet as viktimë, as një “femme fatale” tradicionale. Ajo është e qetë, e durueshme dhe e vetëdijshme për fuqinë që gradualisht fiton.

Një histori dashurie e pazakontë

Në fund, Alma dhe Reynolds e dinë shumë mirë se çfarë po ndodh mes tyre. Ajo e di se çfarë i bën atij. Ai e di se çfarë po bën ajo. Dhe, megjithatë, të dy e pranojnë këtë marrëdhënie. Sepse kanë zbuluar mënyrën e tyre të komunikimit: jo përmes fjalëve, por përmes trupit, dobësisë, pushtetit dhe kujdesit.

Në këtë kuptim, Phantom Thread është një histori dashurie, por jo një histori dashurie tradicionale. Është një histori për dy njerëz që zbulojnë se për t’u afruar me njëri-tjetrin duhet të heqin dorë nga ajo që i mbron më shumë. Reynolds duhet të heqë dorë nga kontrolli. Alma duhet të pranojë se dashuria e saj nuk do të jetë kurrë e zakonshme. Dhe pikërisht këtu qëndron paradoksi i filmit: Alma duhet ta helmojë Reynolds-in që ta bëjë të ndihet gjallë.

Në fund, Phantom Thread mbetet një nga filmat më të sofistikuar të Paul Thomas Anderson-it: një film për dashurinë, por edhe për pushtetin; për bukurinë, por edhe për obsesionin; për kontrollin, por mbi të gjitha për nevojën njerëzore për t’u dorëzuar.

Sepse ndonjëherë, për ta dashur dikë, duhet të pranosh të mos e kontrollosh më veten.